Υπέρηχος με σκιαγραφικό CE-US

Ο υπέρηχος με σκιαγραφικό, διεθνώς γνωστός ως Contrast-Enhanced Ultrasound ή CE-US, αποτελεί μία εξειδικευμένη  εξέταση που απεικονίζει, μελετάει και καταγράφει την αιμάτωση οργάνων ή και αλλοιώσεων σε πραγματικό χρόνο. Χρησιμοποιείται κυρίως για τη διερεύνηση εστιακών βλαβών του ήπατος και των νεφρών, με διαρκώς αυξανόμενες   εφαρμογές. Χρησιμοποιεί τα κύματα υπερήχων όπως και το απλό υπερηχογράφημα(B-mode US). Δεν χρησιμοποιείται ιονίζουσα ακτινοβολία.

1. Τι είναι ο υπέρηχος με σκιαγραφικό;

Το CEUS συνδυάζει το συμβατικό υπερηχογράφημα με ενδοφλέβιο σκιαγραφικό που περιέχει μικροσκοπικές φυσαλίδες αερίου( CO2 ) εγκλωβισμένες σε ένα κέλυφος. Το σύμπλεγμα έχει μέγεθος περίπου όσο ένα ερυθρό αιμοσφαίριο. Οι μικροφυσαλίδες παραμένουν μέσα στα αγγεία, αντανακλούν μέγιστα τα υπερηχητικά κύματα και επιτρέπουν στον ακτινολόγο να παρακολουθεί την αιμάτωση μιας περιοχής δευτερόλεπτο προς δευτερόλεπτο κατά αναλογία με τα φώτα τον αυτοκινήτων σε ένα σκοτεινό δρόμο.

2. Γιατί πραγματοποιείται;

Συνήθως για να βοηθήσει στο χαρακτηρισμό ευρημάτων όταν  το απλό υπερηχογράφημα, η CT ή MRI έχει αναδείξει κάποια αλλοίωση(στόχος) που χρειάζεται περαιτέρω χαρακτηρισμό. Ο τρόπος με τον οποίο η αλλοίωση-στόχος προσλαμβάνει και αποβάλλει το σκιαγραφικό βοηθά στον πληρέστερο χαρακτηρισμό και στη διαφορική διάγνωση  πολλών ευρημάτων.

3. Ποια όργανα μπορούν να εξεταστούν;

Η πιο καθιερωμένη εφαρμογή είναι το CEUS ήπατος και νεφρών. Ανάλογα με την ένδειξη και το εκάστοτε κλινικό ερώτημα , μπορεί να αξιολογηθούν  ακόμα ο σπλήνας, το πάγκρεας, η κοιλιακή αορτή και πολλές άλλες περιοχές ή όργανα. Όμως δεν αποτελεί δόκιμη μέθοδο για γενικό έλεγχο όλων των οργάνων του ανθρώπινου σώματος.

4. Τι μπορεί να δείξει  και πότε συνιστάται;

Ανιχνεύει τη μικροκυκλοφορία με μεγάλη ευαισθησία άρα αναδεικνύει εάν η αλλοίωση-στόχος έχει αιματική ροή.

Στο ήπαρ μπορεί να βοηθήσει στον χαρακτηρισμό αιμαγγειωμάτων, εστιακής οζώδους υπερπλασίας και ορισμένων ύποπτων όγκων ή μεταστάσεων. Μπορεί επίσης να αξιολογήσει όζους σε ασθενείς με κίρρωση, την αιμάτωση ενός οργάνου και το αποτέλεσμα επιλεγμένων τοπικών θεραπειών. Στο νεφρό αποτελεί μέθοδο για ταξινόμηση ύποπτων αλλοιώσεων με βάση την κατανομή κατά BOSNIAK.Ειδικά για την ανίχνευση ηπατικών μεταστάσεων έχει αποδειχθεί με πολυκεντρικές μελέτες στην Ευρώπη ότι η μέθοδος υπερέχει σε ευαισθησία σε σχέση με τις εξετάσεις χωρίς σκιαγραφικό αλλά και σε σχέση με την αξονική με σκιαγραφικό. Η υψηλή ευαισθησία στην ανίχνευση αιματικής ροής βοηθάει ιδιαίτερα και στην καθοδήγηση επεμβατικών πράξεων αυξάνοντας την επιτυχή λήψη υλικού. Η ένδειξη αποφασίζεται εξατομικευμένα καθώς αποτελεί εξειδικευμένη συμπληρωματική συνήθως μέθοδο.

5. Πότε δεν είναι αρκετό;

Υπόκειται στους ίδιους περιορισμούς με το απλό υπερηχογράφημα.

Τα εντερικά αέρια, η μεγάλη σωματική διάπλαση, η βαθιά ή πολύ επιφανειακή θέση ή οι πολλαπλές αλλοιώσεις μπορεί να περιορίσουν την εξέταση. Με το CEUS δεν μπορούν να εκτιμηθούν ταυτόχρονα πολλαπλά όργανα στόχοι ή πολλαπλές αλλοιώσεις καθώς κάθε αλλοίωση εκτιμάται σε πραγματικό χρόνο. Η μέθοδος δεν προσφέρει την ίδια συνολική ανατομική χαρτογράφηση όπως η CT ή MRI. Ενδέχεται να απαιτηθούν συμπληρωματική απεικόνιση, εργαστηριακός έλεγχος ή βιοψία.

6. Πώς πραγματοποιείται;

Αρχικά όπως και ένας απλός υπέρηχος με gel στο δέρμα. Η διαφορά είναι ότι τοποθετείται   φλεβοκαθετήρας και χορηγείται η κατάλληλη ποσότητα  σκιαγραφικού, ακολουθούμενη από φυσιολογικό ορό. Η ποσότητα σκιαγραφικού αποφασίζεται από τον ακτινολόγο ανάλογα με το όργανο στόχο, η μέγιστη ποσότητα που περιέχεται στο φιαλίδιο είναι <5mL. Ο ακτινολόγος παρακολουθεί συνεχώς την περιοχή και μπορεί να ζητήσει περιορισμένης διάρκειας κράτημα αναπνοής ή αλλαγή και θέσης.

8. Πόση ώρα διαρκεί;

Συνήθως απαιτούνται τουλάχιστον 40 λεπτά, χωρίς αυτό να αποτελεί εγγυημένο χρόνο. Η διάρκεια εξαρτάται από το όργανο, τον αριθμό και τη θέση των ευρημάτων, την ποιότητα απεικόνισης και το αν χρειάζεται πρόσθετη χορήγηση σκιαγραφικού. Ο ακτινολόγος αποφασίζει πότε έχει επαρκές υλικό για να προχωρήσει σε διάγνωση.

9. Χρειάζεται προετοιμασία;

Για το CEUS συνήθως χρειάζεται νηστεία ορισμένων ωρών.   Ακολουθήστε τις συγκεκριμένες οδηγίες που θα σας δοθούν κατά τον προγραμματισμό της εξέτασης. Δεν θα διακόψετε φάρμακα χωρίς ιατρική οδηγία.

10. Πονάει η εξέταση;

Όπως και το απλό υπερηχογράφημα είναι γενικά ανώδυνη εξέταση  . Μπορεί να αισθανθείτε το σύντομο τσίμπημα του φλεβοκαθετήρα ή ήπια ενόχληση όταν η κεφαλή του υπερήχου πιέζει μια ήδη ευαίσθητη περιοχή.

11. Είναι το σκιαγραφικό ίδιο με εκείνο της CT ή της MRI;

Όχι. Το CEUS χρησιμοποιεί μικροφυσαλίδες και όχι ιωδιούχο σκιαγραφικό ή γαδολίνιο(σκιαγραφικό αξονικής και μαγνητικής τομογραφίας). Οι μικροφυσαλίδες παραμένουν εντός των αγγείων. Το αέριό τους απομακρύνεται κυρίως μέσω των πνευμόνων με την αναπνοή, ενώ τα υπόλοιπα συστατικά μεταβολίζονται και αποβάλλονται κυρίως μέσω της χολής.

12. Είναι ασφαλές;

Τα υπερηχογραφικά σκιαγραφικά έχουν ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας, είναι ασφαλέστερα από το ιωδιούχο σκιαγραφικό ή γαδολίνιο(σύμφωνα με πανευρωπαϊκές πολυκεντρικές μελέτες) αλλά όπως όλα τα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητη ή, εξαιρετικά σπάνια, σοβαρή αλλεργικού τύπου αντίδραση. Ενημερώστε για προηγούμενη αντίδραση, σοβαρό καρδιοπνευμονικό νόσημα, εγκυμοσύνη ή θηλασμό. Η χορήγηση γίνεται πάντα με ιατρική επίβλεψη.

13. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε νεφρική δυσλειτουργία;

Οι μικροφυσαλίδες δεν αποβάλλονται από τους νεφρούς όπως τα σκιαγραφικά της CT ή της MRI, το CEUS   είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε επιλεγμένους ασθενείς με επηρεασμένη νεφρική δυσλειτουργία. Όπως και τα άλλα σκιαγραφικά έχει τις αντενδείξεις του και τους περιορισμούς του.

14. Ποια είναι τα πλεονεκτήματα;

Δεν χρησιμοποιεί ιονίζουσα ακτινοβολία, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη μέθοδος για να απεικονίσει την αιμάτωση σε πραγματικό χρόνο και μπορεί να επαναληφθεί όταν υπάρχει κλινική ανάγκη. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να περιορίσει πρόσθετες εξετάσεις, χωρίς να αντικαθιστά πάντα CT, MRI ή βιοψία όταν αυτές απαιτούνται.

15. Τι πρέπει να φέρει ο ασθενής;

Φέρτε το παραπεμπτικό του κλινικού ιατρού που ζήτησε την εξέταση καθώς και προηγούμενες εξετάσεις υπερηχογραφήματα, CT ή MRI . Αναφέρετε νοσήματα, επεμβάσεις, φάρμακα και αλλεργίες. Η σύγκριση με προηγούμενες είναι ιδιαίτερα σημαντική.

16. Ποιος αξιολογεί την εξέταση;

Το CEUS πραγματοποιείται και ερμηνεύεται από ακτινολόγο με κατάλληλη εκπαίδευση. Η λήψη και η ερμηνεία γίνονται σε πραγματικό χρόνο, καθώς οι φάσεις ενίσχυσης εξελίσσονται γρήγορα. Τα ευρήματα συσχετίζονται με ιστορικό, συμπτώματα, εργαστηριακές και προηγούμενες εξετάσεις. Στο κοινό διαγνωστικό εργαστήριο απεικονίσεων Κατερίνας και Μιχάλη Παπαγιαννάκη το CEUS γίνεται από το Μιχάλη Παπαγιαννάκη  αρχίατρο του πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Sahlgrenska, ο οποίος ήταν υπεύθυνος μεθόδου του νοσοκομείου SÄS 2009-2018.

Συχνές ερωτήσεις

Πρέπει να είμαι νηστικός;

 Η νηστεία είναι απαραίτητη σε όλες τις εξετάσεις με ενδοφλέβιο σκιαγραφικό το ίδιο ισχύει και για το CEUS . Ακολουθήστε τις εξατομικευμένες οδηγίες που θα σας δοθούν κατά τον προγραμματισμό της εξέτασης.

Μπορώ να πιώ νερό;

Συνήθως επιτρέπεται μικρή ποσότητα, εκτός αν σας δοθούν διαφορετικές οδηγίες.

Μπορώ να πάρω τα φάρμακά μου;

Ακολουθήστε τις οδηγίες του ιατρού σας.  

Υπάρχουν αντενδείξεις;

Όπως σε όλα τα φάρμακα υπάρχουν σχετικές και απόλυτες αντενδείξεις. Οι πιο σημαντικές αντενδείξεις αφορούν σε παρουσία πνευμονικής υπέρτασης, ασταθούς καρδιολογικού νοσήματος και πρόσφατου εμφράγματος του μυοκαρδίου(1-2 μήνες).

Πονάει;

Όχι, αναμένεται μόνο το σύντομο τσίμπημα του φλεβοκαθετήρα. Η πίεση με τον ηχοβολέα ιδίως στις πλευρές κάποιες φορές είναι ενοχλητική.

Υπάρχει ακτινοβολία;

Όχι. Χρησιμοποιούνται υπερηχητικά κύματα και όχι ιονίζουσα ακτινοβολία.

Ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα αποκλείει όλες τις παθήσεις;

Όχι αυτό δεν ισχύει σε καμία απεικονιστική εξέταση. Αφορά μόνο την περιοχή στόχο και το συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα.

Πρέπει να φέρω προηγούμενες εξετάσεις;

Ναι. Οι προηγούμενες εικόνες και γνωματεύσεις βοηθούν ουσιαστικά στη σύγκριση, προηγούμενες εξετάσεις που έγιναν στο ίδιο διαγνωστικό δεν χρειάζεται να προσκομιστούν.